عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )

8

كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )

طاعت در دنيا - و بهشت و رؤيت در عقبى . رحمن از روى معنى عام است ، بمعنى آفريدن و روزى دادن است همه خلق را ، و از روى لفظ خاص است كه مخلوق را اين نام نيست . و رحيم از روى لفظ عام است كه مخلوق را اين نام گويند ، و از روى معنى خاصّ است كه بمعنى هدايت و توفيق طاعت است ، و اين جز مؤمنانرا نيست ، معنى قول جعفر بن محمّد ع فقد قال : « الرحمن اسم خاص بصفة عامة و الرحيم اسم عام بصفة خاصة » . و اللَّه خود را در قرآن به پنج نام از رحمت باز خواند - رحمن ، و رحيم ، و خير الراحمين ، و ارحم الراحمين ، و ذو الرحمة - رحمن فراخ بخشايش است ، و رحيم فراخ بخشاينده و ذو الرحمة با بخشودن ، خير الراحمين بهترين بخشايندگان ، ارحم الراحمين بخشاينده‌تر بخشايندگان ، هر پنج نام خداوند ماست و به آن صفت اوست نه صفت بروتنگ ، نه رحمت از كس دريغ . ميگويد جلّ جلاله « رَبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ واسِعَةٍ » و در ثناى فريشتگان است : « رَبَّنا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً » و چون صفت عذاب كرد گفت « عَذابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشاءُ » عذاب خود به او رسانم كه خود خواهم « وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ » و رحمت من خود بهر چيز رسيده است . و تفسير اين آيت در حديث سلمان فارسى و ابو هريره دوسى است در صحيح مسلم قال رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم « ان للَّه عزّ و جل مائة رحمة و أنّه انزل منها واحدة الى الأرض فقسّمها بين خلقه فبها يتعاطفون و بها يتراحمون ، و أخر تسعا و تسعين لنفسه . و ان اللَّه قابض هذه الى تلك فيكملها مائة يرحم بها عباده يوم القيامة . » گفت - اللَّه را صد رحمت است كه از آن صد يكى فرو فرستاد در هفت آسمان و در هفت زمين ، به آن يك رحمت بر خلق مىبخشايد و خلق به آن بر يكديگر مىبخشايند ، و نود و نه رحمت بنزديك خود ميدارد ، تا روز رستاخيز آن يك رحمت را و از نگرد ، و آن را نافرسوده يابد و ناكاسته ، آن را به نود و نه باز آرد تا صد تمام كند ، و انبازان از مؤمن و از كند و آن بريشان ريزد ، پس درنگر تا مؤمن درين گيتى وا چندين انبازان از صد يكى در دل و دين و دنيا چه يافت ، اعتبار گير و قياس كن كه فردا بى انبازان از صد چه يابد . و در بيان فضيلت اين آيت مصطفى ع گفت « من كتب بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ